ورزشکاران به قلب، ریه و عضلات خود توجه زیادی دارند، اما راه ورود هوا یعنی بینی، کمتر جدی گرفته میشود. بسیاری از آنها سالها با گرفتگی یکطرفه یا تنفس دهانی تمرین میکنند و آن را بخشی از طبیعت خود میدانند. رابطه تنفس بینی در ورزشکاران و انحراف تیغه، موضوعی است که میتواند روی خواب، ریکاوری و حتی آسیبپذیری ورزشکار اثر بگذارد.
بینی؛ نخستین ایستگاه مسیر تنفس
بینی فقط یک مجرای ساده برای عبور هوا نیست. هوایی که از بینی وارد میشود، گرم، مرطوب و تصفیه میشود و با این آمادگی به ریهها میرسد. در فعالیتهای سبک و متوسط، بیشتر افراد بهطور طبیعی از بینی نفس میکشند و تنها در تلاشهای شدید، تنفس دهانی هم به کمک میآید.
وقتی مسیر بینی تنگ باشد، بدن زودتر به تنفس دهانی روی میآورد. هوای سرد و خشک مستقیم به گلو و راههای هوایی میرسد و در برخی افراد به خشکی گلو، سرفه یا احساس سوزش در تمرینهای طولانی منجر میشود. ورزشکاری که در هوای سرد یا آلوده تمرین میکند، این تفاوت را بیشتر حس میکند.
بسیاری از مربیان در تمرینهای استقامتی سبک، مثل دویدن آرام یا دوچرخهسواری با شدت کم، توصیه میکنند ورزشکار تا حد امکان از بینی نفس بکشد تا ریتم تنفس آرامتر و منظمتر بماند. اما این توصیه برای کسی که مسیر بینیاش تنگ است، عملاً قابل اجرا نیست. چنین ورزشکاری خیلی زود احساس کمبود هوا میکند و ناچار میشود دهانش را باز کند؛ حتی در شدتی که همتیمیهایش هنوز بهراحتی از بینی نفس میکشند.
انحراف تیغه؛ شایعتر از آنچه فکر میکنیم
تیغه بینی دیوارهای از غضروف و استخوان است که دو سوراخ بینی را از هم جدا میکند. طبق توضیحات مرکز پزشکی پن مدیسین، انحراف تیغه یعنی این دیواره از خط وسط خارج شود و یک مجرای بینی تنگتر از دیگری شود. این وضعیت بسیار شایع است و بسیاری از افراد هرگز متوجه آن نمیشوند.
همین منبع، ضربه به بینی در تصادف، درگیری یا ورزشهای برخوردی را یکی از دلایل انحراف تیغه میداند. فوتبال، بسکتبال، کشتی، بوکس، ورزشهای رزمی و حتی والیبال، رشتههایی هستند که در آنها ضربه به صورت دور از انتظار نیست. گاهی یک ضربه که در زمان خودش با کمی کبودی تمام شده، سالها بعد به شکل گرفتگی مزمن خود را نشان میدهد.
علائمی که پن مدیسین برای انحراف تیغه برمیشمارد، برای ورزشکاران آشناست: دشواری تنفس از یک یا هر دو سوراخ بینی، تنفس دهانی، خروپف و تنفس پرسروصدا در خواب، خونریزی از بینی، درد صورت و عفونتهای مکرر سینوس.

انحراف تیغه یک مجرای بینی را تنگتر از دیگری میکند
خواب و ریکاوری؛ بخش پنهان ماجرا
اثر تنفس محدود بینی فقط در زمین تمرین دیده نمیشود. بخش بزرگتر آن، شبها اتفاق میافتد. کسی که به دلیل گرفتگی بینی با دهان باز میخوابد، معمولاً خواب سبکتر و ناآرامتری دارد، خروپف میکند و صبح با دهان خشک بیدار میشود. در برخی افراد، این وضعیت با وقفههای تنفسی در خواب هم همراه است.
برای ورزشکار، خواب بخشی از تمرین است. ترمیم عضلات، تعادل هورمونی و آمادگی ذهنی برای جلسه بعد، تا حد زیادی به کیفیت خواب بستگی دارد. ورزشکاری که شبها خوب نفس نمیکشد، ممکن است بدون آنکه علت را بداند، احساس خستگی مزمن، ریکاوری کند یا کاهش تمرکز داشته باشد.
ورزشکاران نوجوان هم از این قاعده مستثنا نیستند. در سنین رشد، ضربههای ورزشی به بینی شایع است و اگر تنفس دهانی شبانه طولانی شود، والدین و مربیان باید آن را با پزشک در میان بگذارند. البته تصمیم درباره هر نوع جراحی در این سن، به پایان رشد بینی و ارزیابی دقیق پزشک بستگی دارد.
نشانههایی که ارزش بررسی دارند
اگر یکی از این نشانهها را دارید، ارزش دارد ساختار بینیتان از سوی پزشک بررسی شود:
- یک سوراخ بینی همیشه بستهتر از دیگری است.
- در تمرینهای سبک هم ناچارید از دهان نفس بکشید.
- هماتاقیها یا خانواده از خروپف شما شکایت دارند.
- صبحها با خشکی دهان و گلو بیدار میشوید.
- خونریزیهای مکرر بینی دارید، بهویژه در هوای خشک.
- سابقه ضربه به بینی دارید و پس از آن شکل یا تنفس بینی تغییر کرده است.
ارزیابی معمولاً با معاینه داخل بینی شروع میشود و ممکن است با آندوسکوپ یا تصویربرداری کامل شود. گاهی علت گرفتگی، ترکیبی از انحراف تیغه، بزرگی توربینیتها و حساسیت است و هرکدام درمان جداگانهای میخواهد.
یادداشت کردن الگوی مشکل پیش از مراجعه هم به پزشک کمک میکند. ثبت اینکه گرفتگی در کدام طرف بیشتر است، در چه فصل یا محیطی بدتر میشود و از چه زمانی شروع شده، تشخیص را دقیقتر میکند. اگر مربی یا همتیمیها متوجه تغییر در عملکرد شما شدهاند، آن هم اطلاعات ارزشمندی است.
درمان و بازگشت به میدان
برای کسانی که انحراف تیغه یا ساختار نامناسب بینی باعث مشکل تنفسی شده است، جراحی اصلاحی گزینه رایجی است. در بسیاری از موارد، اصلاح تیغه با اصلاح شکل بیرونی بینی همزمان انجام میشود؛ بهویژه اگر ضربههای قبلی، بینی را کج یا دچار قوز کرده باشد. این ترکیب به ورزشکار اجازه میدهد با یک دوره نقاهت، هم مشکل تنفس و هم ظاهر بینی را برطرف کند.
زمانبندی جراحی برای ورزشکاران اهمیت ویژهای دارد. بهتر است جراحی در فصل استراحت یا دورهای انجام شود که مسابقه مهمی در پیش نیست. بازگشت به تمرین هم مرحلهبهمرحله است؛ ابتدا فعالیتهای سبک مثل پیادهروی، سپس تمرینهای بدون برخورد و در نهایت ورزشهای برخوردی، آن هم با اجازه جراح. برای آشنایی با جزئیات این بازگشت، این راهنمای ورزش مفید است.
استفاده از محافظ صورت در ماههای پس از جراحی و در ادامه دوران ورزشی، به حفظ نتیجه کمک میکند. ورزشکارانی که در رشتههای پربرخورد فعالیت دارند، باید این نکته را از پیش با جراح در میان بگذارند تا برنامه درمان با تقویم ورزشیشان هماهنگ شود.
کسانی که میخواهند با این جراحی ترکیبی، یعنی اصلاح همزمان تنفس و شکل بینی، بیشتر آشنا شوند، میتوانند توضیحات کامل آن را در صفحه مربوط در وبسایت دکتر شفیعی بخوانند؛ از شرایط مناسب برای جراحی تا دوره نقاهت و مراقبتهای بعد از آن.
جمعبندی
تنفس بینی برای ورزشکار فقط یک راحتی ساده نیست؛ روی تحمل تمرین، کیفیت خواب و ریکاوری اثر میگذارد. انحراف تیغه بینی، بهویژه در رشتههای برخوردی، شایع است و میتواند سالها پنهان بماند. اگر گرفتگی یکطرفه، تنفس دهانی یا خروپف دارید، ارزیابی ساختار بینی را جدی بگیرید و درمان را با تقویم ورزشیتان هماهنگ کنید. برای تصمیم درباره درمان، معاینه حضوری لازم است.
تا کنون نظری ثبت نشده است، اولین نفری باشید که نظرتان را ثبت می کنید.