چرا برخی خانم ها در هنگام رابطه جنسی درد دارند؟

لذت و صمیمیت هدف اصلی رابطه جنسی موفق است نه رنج و ناراحتی. با این حال درد در زمان نزدیکی که در اصطلاح پزشکی دیسپارونی (Dyspareunia) نامیده می‌شود تجربه‌ای شایع اما اغلب خاموش در میان زنان است. این درد صرف‌نظر از شدت آن یک سیگنال هشداردهنده از سوی بدن است و هرگز نباید به عنوان یک وضعیت عادی پذیرفته شود. نادیده گرفتن دیسپارونی نه تنها کیفیت زندگی زناشویی را کاهش می‌دهد بلکه می‌تواند سلامت روان فرد را نیز تحت ‌تأثیر قرار دهد و علامت یک بیماری زمینه‌ای جدی باشد. تشخیص صحیح منشأ درد اولین و مهم‌ترین گام برای رسیدن به یک درمان مؤثر است.

انواع درد حین رابطه جنسی

از نظر بالینی دیسپارونی معمولاً به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود که تشخیص هرکدام به انتخاب مسیر درمان کمک می‌کند:

درد سطحی یا درد ورودی واژن

این نوع درد در ناحیه دهانه واژن یا بخش خارجی دستگاه تناسلی احساس می‌شود که معمولاً در زمان شروع دخول یا بلافاصله پس از آن رخ می‌دهد و اغلب به صورت سوزش، گزیدگی یا احساس پارگی توصیف می‌گردد.

درد عمقی یا درد لگنی

این درد پس از نفوذ کامل و در حین حرکات عمیق‌تر احساس می‌شود و در ناحیه لگن، رحم یا تخمدان‌ها متمرکز است. بیمار آن را به صورت فشار، کوبیدگی یا گرفتگی (کرامپ) شدید توصیف می‌کند و این نوع اغلب نشان‌دهنده یک مشکل مزمن یا ساختاری درونی است.

شایع‌ ترین دلایل درد سطحی هنگام نزدیکی

دردهای سطحی اغلب علل ساده‌تری دارند و در بسیاری از موارد با درمان مناسب به‌خوبی کنترل می‌شوند:

• خشکی واژن: شایع‌ترین علت ناشی از کمبود روان‌کنندگی طبیعی است. این وضعیت می‌تواند به دلیل کاهش سطح استروژن (مانند دوران یائسگی، شیردهی)، مصرف برخی داروها (مثل داروهای ضدبارداری با دوز پایین) یا عدم پیش‌نوازی کافی اتفاق بیفتد.
• عفونت‌ها: التهاب ناشی از عفونت‌های فعال واژینال مانند کاندیدیازیس (قارچ)، واژینیت باکتریایی یا عفونت‌های آمیزشی می‌تواند باعث حساسیت شدید بافت‌ها شود.
• واژینیسموس: انقباض غیرارادی و ناخواسته عضلات کف لگن که اغلب ریشه روانی (ترس، اضطراب یا سابقه تروما) دارد و می‌تواند مانع از دخول شده یا آن را به شدت دردناک سازد.
• بیماری‌های پوستی: برخی بیماری‌های التهابی پوست ناحیه تناسلی (مانند لیکن اسکلروزوس) یا آلرژی به محصولات بهداشتی

علل مهم درد عمقی و داخلی در زمان رابطه

دردهای عمقی معمولاً نشانه وجود یک مشکل ساختاری یا التهابی در لگن هستند و نیاز به بررسی تخصصی‌تری دارند:

• آندومتریوز: رشد بافت مشابه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم که می‌تواند در زمان رابطه جنسی درد قابل توجهی ایجاد کند. آندومتریوز یکی از مهم‌ترین دلایل این نوع درد است.
• فیبروم‌ ها و کیست ‌های تخمدان: توده‌های خوش‌خیم عضلانی (فیبروم) یا کیست‌های بزرگ تخمدان که بسته به موقعیت می‌توانند هنگام دخول عمیق فشار و درد ایجاد کنند.
• بیماری التهابی لگن  :(PID)عفونت مزمن در لوله‌های فالوپ و رحم که منجر به التهاب، چسبندگی و درد طولانی‌مدت در ناحیه لگن می‌شود.
• چسبندگی‌های لگنی: بافت‌های اسکار ناشی از جراحی‌های قبلی یا عفونت‌های مزمن که باعث کشیدگی در حین رابطه جنسی می‌شوند.
• اختلالات ساختاری لگن: مانند افتادگی رحم یا قرارگیری غیرطبیعی رحم که می‌تواند عامل درد در رابطه باشد.

سونوگرافی واژینال یکی از راه های تشخیص بیماری‌ های لگنی

برای تشخیص دقیق دیسپارونی پزشک از ترکیب شرح حال کامل، معاینه لگنی و در صورت نیاز روش‌های تصویربرداری استفاده می‌کند. سونوگرافی واژینال (ترانس‌واژینال) یکی از دقیق‌ترین و غیرتهاجمی‌ترین روش‌ها برای بررسی ساختارهای داخلی لگن از جمله رحم، تخمدان‌ها و دیواره‌های واژن است.

در بررسی دردهای لگنی و ناراحتی‌هایی مانند درد هنگام رابطه جنسی مراجعه به یک مرکز تصویربرداری دقیق و مطمئن نقش تعیین‌کننده‌ای در تشخیص صحیح دارد. انجام سونوگرافی واژینال در محیطی تخصصی و با حضور پزشک آگاه به مسائل زنان می‌تواند به شناسایی علت اصلی این دردها کمک کند. در این میان مراجعه به مراکزی مانند مرکز تصویربرداری دکتر آلاله رجب زاده به‌عنوان یک مجموعه تخصصی و متمرکز بر تصویربرداری تشخیصی زنان در لاهیجان می‌تواند به شما کمک کند.

چه زمانی انجام سونوگرافی واژینال توصیه می‌شود؟

این روش به‌ویژه در شرایط زیر اهمیت دارد:

• ماهیت درد عمیق: اگر درد به وضوح در عمق لگن احساس می‌شود و نشان‌دهنده فشار بر رحم یا تخمدان‌ها است.
• سابقه طولانی‌مدت درد: اگر دیسپارونی علی‌رغم تغییرات رفتاری یا درمان‌های اولیه بیش از چند ماه ادامه یافته و مزمن شده است.
• خونریزی غیرطبیعی: هرگونه لکه‌بینی یا خونریزی غیرمرتبط با قاعدگی، به خصوص خونریزی بعد از نزدیکی که نیاز به بررسی دقیق آندومتر دارد.
• دیسمنوره شدید: وجود قاعدگی‌های به شدت دردناک که می‌تواند نشانه‌ای از آندومتریوز یا فیبروم‌های رحمی باشد.
• وجود سابقه خانوادگی یا شخصی: سابقه قبلی کیست‌های تخمدان، فیبروم یا تشخیص آندومتریوز در خود بیمار یا بستگان درجه یک.
• اقدام به بارداری: ارزیابی ساختارهای لگنی در بانوانی که قصد باروری دارند و همزمان درد مزمن را گزارش می‌کنند ضروری است.

چه زمانی سونوگرافی می‌تواند به تعویق بیفتد؟

در مقابل اگر شرح حال بیمار به وضوح یک علت موضعی و سطحی را نشان دهد ممکن است پزشک ابتدا درمان‌های ساده را آغاز کرده و سونوگرافی را به مراحل بعدی موکول کند:

• درد کاملاً در ناحیه ورودی: اگر درد تنها هنگام شروع رابطه و در دهانه واژن رخ می‌دهد و علامت دیگری از درد لگنی عمیق وجود ندارد.
• بهبود با لوبریکانت‌ها: در صورتی که علت اصلی خشکی واژن تشخیص داده شده و با استفاده از روان‌کننده‌ها یا مرطوب‌کننده‌های واژینال درد به طور کامل برطرف شود.
• عفونت واضح و قابل درمان: اگر یک عفونت رایج واژینال مانند قارچ یا واژینیت باکتریایی تشخیص داده شده و انتظار می‌رود با یک دوره درمان دارویی کوتاه مشکل کاملاً حل شود.

سخن پایانی

درد هنگام رابطه جنسی یک مشکل پزشکی جدی است و نباید به هیچ عنوان با شرم یا سکوت همراه شود. اولین قدم برای درمان گفتگوی صادقانه با پزشک متخصص زنان و زایمان است. متخصص با بررسی دقیق شرح حال و علائم تعیین می‌کند که آیا مشکل ناشی از یک عامل ساده مانند خشکی است یا یک وضعیت پیچیده‌تر مانند آندومتریوز یا فیبروم. در صورت لزوم استفاده به موقع از روش های تشخیصی مانند سونوگرافی واژینال تضمین‌کننده یک تشخیص صحیح و به‌دنبال آن یک درمان هدفمند خواهد بود. برای بازیابی کیفیت زندگی و سلامت جنسی خود درد را جدی بگیرید و به دنبال مشاوره تخصصی باشید.